این روزها، ۳۰ سال پس از روزي كه سفارت ایالات متحده آمريكا در تهران در ۱۳ آبان سال ۵۸ به تصرف دانشجويان مسلمان پيرو خط امام درآمد، هنوز زوايای پنهان بسياري از آن حرکت که به "انقلاب دوم" نيز تشبيه شد، ناگفته مانده است. شايد بتوان يكي از مهمترين ناگفته هاي اين حركت، كه ۴۴۴ روز به درازا كشيد و آثار و تبعات آن تاكنون باقي مانده است را نقش راهبردي و كليدي آیتاله سيد محمد موسوي خويينيها، روحاني برجسته و انديشمند قزويني، به عنوان رهبر معنوی دانشجوياني دانست كه سفارت آمريكا را در اعتراض به سياست هاي ايالات متحده در حمايت از شاه به اشغال خود درآوردند.
گرچه عليرغم گذشت ساليان نسبتاً طولاني از آن حادثه، تاكنون نسبت به اين موضوع اطلاعات چنداني منتشر نگرديده، ولي در لابهلاي مستندات موجود نيز ميتوان بخشيهايي هر چند اندك از نقش کلیدی ايشان در ماجراي تاريخي اشغال سفارت را آشكار ساخت.
برای مطالعه متن کامل این نوشتار اینجا را کلیک کنید.
پينوشت:
۱ـ با لغو امتیاز روزنامه سرمایه، از جمع سه چهار روزنامه اصلاحطلب باقيمانده در عرصه رسانهاي كشور، يكي ديگر هم با عنايت دولتي که رییساش با ضرس قاطع میگوید؛ در دوران او هیچ روزنامهای تعطیل نشده است به محاق تعطيلي كشانده شد. اين حربه "لغو امتياز" كه در دولت مهرورز! نهم ابداع شد، به معنای واقع چيزي جز «فنا» و «مرگ» يكباره يك رسانه كه آنرا ركن چهارم دموكراسياش ميخوانند، نيست. در روشهاي قبلي که به توقیف موقت و ... میانجامید، لااقل اميدي به احياي دوباره رسانه توقيف شده بود، اما با اين حربه انقلابي! حياتي نميماند كه اميدي بيافريند.
تعطيلي "سرمايه" مانند همه روزنامههاي ديگري كه هريك به بهانهاي روانه تعطيلات هميشگي شدند، جمعی دیگر از روزنامهنگاران و اهالي مطبوعات را نيز محكوم به خانهنشيني كرد. کاش آنانی که قاطعانه رای به فنای یک روزنامه میدهند، اندکی به حال و احوال دهها روزنامهنگاری هم میاندیشیدند که از فردا میبایست بار دیگر طعم تلخ بیکاری، جیبهای خالی و نداری را تجربه کنند.

۲ـ ۱۲ آبان در تقویم سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به نام روز «قزوين» ناميده شده است.
با وجود این نامگذاری و تعميم اين روز به هفتهای به همين نام، همچنان صنعت گردشگری در اين شهر کهن که چند سالی است «پايلوت گردشگری آسيا» هم لقب گرفته، با رکود و سکون مواجه است. رکود و سکونی که نه تنها مسوولين سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری بدان اذعان دارند بلكه در ميان ضعف آشکار فعاليتهای تبليغی مسوولين ذيربط برای بازمعرفی داشتههای غنی تاريخی و کهن فرهنگی سرزمين قزوين در اين هفته نيز خودنمايی میکند.
ادامه مطلب

احمدشاه قاجار و رضاخان سردارسپه
احمد شاه قاجار هفتمين و آخرين پادشاه سلسله قاجار در سال ۱۲۷۵خورشیدی در تبريز متولد شد. وي كه قبل از رسيدن به مقام سلطنت «احمد ميرزا» خوانده ميشد، مانند پدرش محمدعلي شاه معلمان و مربيان روسي داشت. «اسمير نوف» معلم روسي او كه افسر ارتش روسيه بود در او نفوذ فراوان داشت.
ادامه مطلب
اشرف پهلوي در چهارم آبان 1298 در بيمارستان احمديه تهران همراه برادر دوقلويش محمدرضا متولد شد. مادرش تاجالملوك ـ دختر تيمور خان آيرملو از فرماندهان تيپ قزاق ـ يكي از چهار همسر رضاخان پهلوي بود. اشرف و محمدرضا دوسال بعد از تولد شمس به دنيا آمدند و اين سه نفر و عليرضا پهلوي، تني يكديگر بودند.

اخراج اشرف پهلوي از ايران توسط دولت دکتر محمد مصدق - ۱۰ مرداد ۱۳۳۱
اشرف كه چند ماه پيش از آن به علت توطئههايي كه عليه مصدق ميكرد، به خارج از كشور تبعيد شده بود، روز سوم مرداد 1332 به طور ناشناس به تهران بازگشت. اشرف مستقيماً از فرودگاه به كاخ سعدآباد رفت، تا پيغام و نقشههاي كودتا را كه از خارج آورده بود به شاه برساند. مطبوعات به شدت به بازگشت اشرف اعتراض كردند و مصدق به شاه اعلام كرد كه اشرف طي چهل و هشت ساعت، بايد ايران را ترك كند. او قبل از آمدن به ايران، در سوئيس با ژنرال شوارتسكف كه از طرف آمريكا عمليات كودتا را هدايت ميكرد، ملاقات كرده و پيامي از او براي شاه آورده بود. در پاريس هم با عوامل اطلاعاتي سفارت انگلستان و شركت سابق نفت ملاقات و آمادگي خود را براي همكاري در اجراي كودتا اعلام كرده بود. روز پنجم مرداد، اشرف پهلوي ايران را ترك كرد.
ادامه مطلب
نعمتالله نصيري که نام او بیشتر با ریاست ۱۳ ساله اش بر سازمان اطلاعات و امنيت كشور ـ ساواك ـ شناخته شده است در مرداد ۱۲۸۹ در سمنان متولد شد ،در سال ۱۳۱۱ وارد دانشكده افسري شد و در ۱۳۱۳ درجه ستوان دومي گرفت. او ۱۰ سال اوليه خدمت خود را در دانشكده افسري گذراند و در بخشي از اين مدت با محمد رضا پهلوي در دانشكده مزبور، دوست و هم دوره بود.

نعمت الله نصیری، از فرماندهان کودتای ننگین ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
روز بيست و چهار مرداد، افسران وفادار شاه در كاخ سعدآباد جمع شدند و فرمان آغاز عمليات صادر شد. در همان روز، سرلشكر زاهدي، سرلشكر نادر باتمانقليچ را به رياست ستاد ارتش و سرهنگ نصيري را به فرماندهي عمليات كودتا منصوب كرد.
ادامه مطلب
كرميت روزولت در ۱۶ تير ۱۳۳۲ با گذرنامه جعلي به نام جيمز ف. لاكريج از مرز عراق وارد ايران شد تا توطئه امريكايي ـ انگليسي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را رهبري كند. او در آن زمان ۱۲ سال تجربه پژوهش و كار در مسائل ايران داشت و طي اين سالها فعاليتهاي اطلاعاتي امريكا را در خاورميانه هدايت ميكرد. كرميت روزولت با نقش خود در عمليات ۲۸ مرداد ۳۲ محمدرضا پهلوي را براي هميشه مديون خود ساخت.
او نخستين ديدار خود را با شاه پس از كودتا ـ اول شهريور ۱۳۳۲ ـ چنين شرح ميدهد: «راننده مستقيماً مرا كنار پلهها برد. آنجا مردي با لباس فراك از من استقبال كرد. تعظيم كوتاهي نمود و مرا به طبقه دوم راهنماي كرد. شاه در اتاق پذيرايي منتظر من بود... موقعي كه به يكديگر دست ميداديم مرد ديگري با لباس فراك با گيلاسهاي كوچك ودكا و خاويار وارد شد... اولين كلمات شاه بسيار موقر و سنگين ادا شد: من تاج و تختم را از بركت خداوند، ملتم، ارتشم و شما دارم. گيلاسش را برداشت و به سلامتي من دستش را بلند كرد و من هم همين كار را كردم. هر دو آن را نوشيديم. سپس شاه خنديد و گفت خيلي خوشحالم از اينكه شما را اينجاميبينم، خيلي بهتر از داخل ماشين و خيابان و باغ است...»
ادامه مطلب
شعبان جعفري در سال ۱۳۰۰ش در محلة سنگلج تهران متولد شد. او پس از تحصيل كوتاه مدت در مدارسي چون عنصري، بصيرت و اسلام به علت شرارت، تحصيل را رها كرد و در همان دوران به شعبان بيمخ معروف شد. پس از ترك تحصيل به كارهاي مختلفي روي آورد ولي در آنها نيز موفق نبود و به علت علاقة زياد به ورزش باستاني روي آورد.

شعبان جعفري معروف به شعبون بيمخ از عوامل اجرايي كودتاي ننگين 28 مرداد سال 1332 در جريان فعاليتهاي تبليغاتي مجلس دوره هجدهم
شعبان كه در محله خود دستهاي از اوباش را همراه خود كرده بود، در سن پانزده سالگي به خاطر شرارت به زندان رفت. در سال ۱۳۱۹ به علت اجباري بودن نظام وظيفه، به سربازي رفت و به خاطر فرار مكرر از خدمت سربازي، دوران دو سالة سربازي او چهار سال به طول انجاميد. پس از ورود متفقين به ايران، او نيز با فرار از پادگان به دوران سربازي خود پايان داد و پس از چندي به همراه يكي ديگر از كشتيگيران در ميدان شاهپور باشگاه ورزشي به نام باشگاه آهن راهاندازي كرد و در مسابقات قهرماني ورزش هاي باستاني كشور سال ۱۳۲۲ به قهرماني در رشته كباده و چرخ دست يافت.
ادامه مطلب
غلامرضا پهلوي و امير بحرين
روز ۲۲ مرداد ۱۳۵۰ بحرين با حمايت انگليس رسما از ايران جدا شد و استقلال خود را اعلام كرد . در حقيقت استقلالطلبي در بحرين زماني پديدار شد كه اين منطقه از 1892 م. تحت سلطه كامل بريتانيا درآمد. پيش از اين انگلستان از طريق انعقاد قراردادهاي گوناگون كوشيده بود تا اين سرزمين را تحت حاكميت خود درآورد. نخستين قيام عمومي بحرين در مارس 1895 بر ضد «شيخ عيسي بن علي» نخستين حاكم از سلسله آلخليفه شكل گرفت.
ادامه مطلب
فضل الله زاهدي عامل كودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در كنار دخترش هما و پسرش اردشير
در تاريخ سياسي معاصر ايران، نام فضل الله زاهدي با كودتاي انگليسي ـ امريكايي 28 مرداد 1332 عجين شده است. او در سال 1271 ش. در همدان متولد شد. پس از تحصيلات متوسطه و در آستانه جنگ اول جهاني به نيروهاي قزاق پيوست و فنون نظامي را زير نظر افسران روسي فراگرفت. وي در زمره افسران تيپ همدان بود كه براي سركوب نهضت جنگل عازم شمال كشور شد و در كودتاي 1299 رضاخان، به وي پيوست. زاهدي در دوره رضاخان صاحب مشاغل مهمي شده و مأموريتهاي بسياري انجام داد.
ادامه مطلب
۱۴ مرداد سالروز صدور "فرمان مشروطيت" است. فرمانی كه ۷ ماه بعد از دستور "تاسيس عدالتخانه" صادر شد. تأسيس عدالتخانه يا مجلس شورا و تدوين نظامنامه يا قانون اساسي و همچنين برقراري حكومت مشروطه از نتايج نهضت مشروطه هستند. بنابراين ريشهيابي هريك از آنها بدون بررسي نهضت مشروطه امكانپذير نيست.
شكي نيست كه نارضايي عميق جامعه ايران در سالهاي حكومت قاجار، ريشه اصلي اعتراضات مردمي عليه دولت و زمينه ساز شكلگيري نهضت مشروطيت بود. به عبارت ديگر هرج و مرج و فساد در دستگاه اداري، تهي شدن خزانه مملكت بر اثر اسراف و ولخرجيهاي شاه و درباريان، قحطي فزاينده در تهران و شهرستانها، تسلط روزافزون بيگانگان بر كشور، افزايش بهاي ارزاق عمومي، وضع مالياتهاي كمرشكن وسنگين عليه مردم، ظلم و تعدي مأموران قاجاري نسبت به مردم، بي حرمتي به مراجع تقليد و زيرپا نهادن احكام اسلامي، بحران مالي و سقوط اقتصادي كشور و اعطاي امتيازات گوناگون به قدرتهاي استعماري، ريشه انقلاب مشروطيت بودند.
* بعضی از دوستان، سوالاتی را از طریق کامنت در ارتباط با "عملیات مرصاد" و ماهیت و چگونگی اقدام انتحاری رهبری سازمان مجاهدین برای فتح!! ۲ روزه تهران مطرح کردهاند. تصور ميكنم دوستان عزيز و ديگر بينندگان، پاسخشان را ميتوانند در اين مقاله مستند و تحقيقي كه با عنوان از «فروغ جاويدان» تا «مرصاد» نگاشته شده، بيابند.
ادامه مطلب
قيام سي تير سال ۱۳۳۱ را ميتوان يكي از به ياد ماندنيترين رخدادهاي سياسي در تاريخ معاصر ايران برشمرد. رويدادي كه نتايج حاصل از آن گوياي پيروزي اراده مردم در مقابله با دربار و حاميان داخلي و خارجي آن بود. بيشك اين رخداد تنها نمونهاي است كه در آن شاه مجبور به تمكين از قانون اساسي گرديد و از اختياراتي كه برخلاف اصول مصرحه قانون اساسي در دست داشت، به دليل حضور مردم در صحنه و وحدت بين رهبران سياسي چشمپوشي كرد و در مقابل تصدي اداره وزارت جنگ از سوي دكتر محمد مصدق رويدادي استثنايي در دوران پهلوي به حساب ميآيد كه در هيچ برههاي از حاكميت پهلوي تكرار نشده است.

دكتر مصدق، نخست وزير در ميان مردم و در برابر مجلسي كه او "خانه ملت"اش ناميد
هر چند با قيام سي تير، يكپارچگي مردم و وحدت رهبران روحاني و سياسي نهضت ملي شدن نفت به نقطه اوج خود رسيد اما، اين وحدت و يكپارچگي ديري نپاييد و ايجاد شكاف بين رهبران نهضت و فرصتطلبي عناصري مشكوك كه به ياس و دلسردي در ميان مردم به عنوان عناصر كليدي بروز اين خيزش انجاميد زمينه رابراي تحقق كودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ فراهم آورد.
ادامه مطلب
از امانالله خان در افغانستان، رضاخان در ايران و آتاترك در تركيه به عنوان مهرههاي ترويج فرهنگ سكولار و اشاعة غربيگرايي در اين سه كشور ياد ميشود. امانالله خان 10 سال، آتاترك 18 سال و رضاخان 20 سال بر كشورهايشان حكومت كردند. حداقل 8 سال از اين سالها حكومتشان همزمان بود (1307- 1299) و در اين 8 سال، اقدامات فرهنگي فراواني به موازات يكديگر در كشورهاي خود به وجود آوردند.
امانالله خان در 1306 سفري طولاني و 6 ماهه به مصر، ايتاليا، هلند، بلژيك، فرانسه، سوئيس، آلمان، لهستان، روسيه، مصر و تركيه انجام داد. او در همه اين مناطق الگوهاي فرهنگي كشورها را به خاطر سپرد و تلاش كرد تا حتيالمقدور آنها را در افغانستان به نام «اصلاحات» به اجرا درآورد.

اماناللهخان پادشاه افغانستان در كنار ملكه و تعدادي از همراهان به هنگام بازديد از قزوين در سفر به ايران در سال ۱۳۰۷ خورشيدي
امانالله خان در ادامه اين سفر روز 16 خرداد 1307 همراه با همسرش ملكه ثريا، از طريق روسيه وارد بندر انزلي شد. در اين بندر، از سوي تيمورتاش وزير دربار و جمعي از مقامات مملكتي مورد استقبال قرار گرفت. امان الله خان پس از بازدید از چند شهر شمالی و اقامت یک روزه در قزوین، روز 19 خرداد، به تهران رفت و به ديدار رضاشاه شتافت.
ادامه مطلب
با درگذشت شاه اسماعیل دوم، بزرگان و امیران، محمد خدابنده، فرزند بزرگ شاه طهماسب اول را که نابینا بود و بدین روی شوری از سلطنت در دل نداشت به شاهی برگزیدند. این پادشاه که بیشتر عمر خود را در حرمسرا در میان زنها به خوش گذرانی و دور از هر گونه آموزش سیاسی و کشور داری گذراند، مردی راحت طلب و بی کفایت بود. از این سست ارادگی و ناشایستگی شاه، امیران و سران کشور به همیاری همسرش مهد علیا، سود جسته و زمام امور کشور را به دست گرفتند. همسر سلطان محمد، به نام خیرالنساء بیگم که مهدعلیا نامیده می شد، به آسانی توانست به جای سلطان در میدان سیاسی کشور خودنمايی کرده و کشور را اداره کند.
ادامه مطلب
قمرالملوک اميرسليماني (توران) فرزند عيسي مجدالسلطنه اميرسليماني پسر مجدالدوله از رجال معروف عصر قاجار است که در روز ۱۵ بهمن ۱۲۸۳ خورشیدی در تهران ديده به جهان گشود. مادرش شمسالملوک منزهالدوله از خانواده های معروف آن عصر در تربيت او بسيار کوشا بود به طوري که توران از پنج سالگي تحت تعليم معلمين خانگي قرار گرفت و اين کار تا ده سالگي ادامه يافت تا اينکه پدر و مادرش او را براي تحصيل به دبيرستان ناموس فرستادند و توران تا سال چهارم متوسطه در اين دبيرستان به تحصيل اشتغال داشت.

توران اميرسليماني همسر سوم رضاشاه
در اين هنگام رضاخان که تازه به مقام وزارت جنگ رسيده بود و درصدد به دست آوردن قدرت مطلقه در کشور بود جهت کسب وجهه اجتماعي درصدد وصلت با خاندان قاجار افتاد و تصميم به ازدواج با يکي از دختران رجال قجري گرفت. جهت اين امر صورتي شامل ۱۸۰ نفر از دختران معاريف و مشاهير کشور تهيه شد. در اين ليست به طور ويژه نوشته شده بود که مجدالدوله يکي از رجال طراز اول دربار احمدشاه نوه زيبايي دارد که تحصيلکرده بوده و شايستگي همسري وزير جنگ را دارد. پس رضاخان که مترصد فرصت مناسب بود در روز عيد قربان هنگامي که کليه وزرا و رجال و معاريف مملکت جهت سلام به پيشگاه احمدشاه رفته بودند از مجدالدوله، نوه زیبایش را خواستگاری کرد.
براي مطالعه متن كامل اين نوشتار روي ادامه مطلب كليك كنيد.
-
بد نیست که بدانید؛ در ۱۵ فروردین سال ۱۲۸۸ خورشیدی، مجاهدين و مشروطهخواهان گيلان به سركردگي يپرمخان ارمني وارد قزوين شده و پس از جنگ سختي كه بين آنان و قواي دولتي درگرفت، شهر را به تصرف خود درآوردند. در جريان گشودن قزوين، ميرزا مسعود شيخالاسلام از روحانيون وابسته به دربار قاجاريه به دست مشروطهخواهان كشته شد و قاسم خان اميرتومان، فرمانده قشون قزوين كه به اسارت مجاهدين گيلاني درآمده بود به دستور يپرمخان تيرباران شد.
-
جنايتكارترين قاتل سريالي در يك نگاه! عنوان گزارشگونه مفصلي است در باره "مجيد سالك محمودي" خونسردترين جنايتكار ايران. اين نوشتار را در حادثه آنلاين بخوانيد.
ادامه مطلب
در سحرگاه بيست و دوم ژوئن سال 1941 (يكم تيرماه 1320) نيروي زميني ارتش آلمان، آتش سهمگين خود را در طول جبههاي كه از درياي بالتيك تا درياي سياه وسعت داشت، بر روي دشتهاي روسيه باز كرد. حمله آلمان به شوروي، ايران را به صورت حلقه ارتباطي بين انگلستان و روسيه درآورد. دولت ايران كه در موقعيت حساسي قرار گرفته بود، سعي كرد تا سياست بيطرفي را كه همزمان با آغاز جنگ دوم جهاني اتخاذ كرده بود، همچنان حفظ كند.
اشغالگران روسي در قزوين - سال ۱۳۲۰ خورشيدي
اشغال ايران كه با تهاجم نيروهاي انگليس و شوروي از جنوب و شمال خيلي سريع و آسان تحقق يافته بود تا پايان جنگ در سال 1324 ادامه يافت. اين تجاوز عوارض و آثار متعددي برجاي گذاشت كه بررسي و ارزيابي آنها ميتواند بسياري از حقايق تلخ تاريخ معاصر ايران را در آن سالها روشن سازد.
اهميت اين واقعهي عظيم و ناگوار، آنچنان است كه امروز پس از گذشت 67 سال از آن روزهاي تلخ و سياه، به بررسي بخشی از وقایع و رخدادهای چهار سال اشغال قزوين در طول سالهاي 1320 تا 1324 و آنچه بر مردم ما در اين مدت گذشته است، بپردازيم.
* اين مقاله تحقيقي را با استناد به اسناد بعضاً انتشار نايافته از دوران اشغال ايران در سالهاي ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۴ براي درج در ويژهنامه نوروزي هفتهنامه تابان تهيه كردهام. برای مطالعه روی ادامه مطلب کلیک کنید.
ادامه مطلب

على اكبر خان قزويني «دهخدا» كه براى ايرانيان با مجموعه عظيم و به يادماندنى لغت نامه اش شناخته شده است در سال ۱۲۵۸ خورشيدي در محله سنگلج تهران به دنيا آمد. اگرچه اصلیت او قزوینی بود ولی پدرش خانباباخان كه از ملاكان متوسط قزوين بود، پيش از ولادت وی از قزوين به تهران رفت و در آن شهر اقامت گزيد. علياكبر، پدرش را در سن دو سالگى از دست داد و پس از آن تحت سرپرستى پسر عموى پدرش «يوسف خان قزوينى» قرار گرفت. آموزش صرف و نحو عربى و اصول فقه و كلام اسلامى را طى هفت سال زيرنظر حاج شيخ هادى نجم آبادى و شيخ غلامحسين بروجردى فراگرفت.
-
دهم اسفندماه سالروز مرگ آخرين پادشاه قاجار است. گزارش تصويري فرارو، که نگاهي به زندگي و مرگ احمد میرزا دارد را اینجا ببینید.
-
انتشار نوشتار «روزنومهچي مشروطه» در هفتهنامه مينودر قزوين
ادامه مطلب
در اولين ساعات سپيده دم سوم اسفند ۱۲۹۹رضاخان فرمانده تيپ همدان همراه با نظاميان قزاق تحت فرمانش از قزوين وارد تهران شدند. آنان بلافاصله كلانتريها، وزارتخانهها، پستخانهها و ادارات دولتي و مراكز حساس تهران را به تصرف درآوردند. اين عمليات، كودتايي بود كه سفارت انگلستان هدايت آن را بر عهده داشت. رضاخان عامل نظامي كودتا و سيدضياءالدين طباطبايي ـ مدير روزنامه رعد ـ عامل سياسي آن بود.

احمدشاه قاجار و رضاخان
ورود نيروهاي تحت امر رضاخان به تهران، در حقيقت نقطه شروع رويدادهايي بود كه به فروپاشي سلسله ۱۲۵ ساله قاجار منتهي شد. قزاقها با ورود خود به تهران دروازههاي شهر را بستند و سفارتخانهها را به محاصره خود درآوردند تا كسي به اين مكانها پناهنده نشود. سپس تمامي تلفنها و خطوط ارتباطي داخل و خارج كشور را قطع كردند. در اين روز زد و خوردهاي پراكندهاي در جريان تصرف شهر به وقوع پيوست و تعدادي نيز كشته و زخمي شدند، ولي با توجه به اينكه فرمانده نيروهاي ژاندارم و ديگر محافظان شهر قبلاً توسط انگليسيها مطلع و تطميع شده بودند، رضاخان و نيروهايش مشكل جدي در تصرف تهران نداشتند.
برای مطالعه این نوشتار ، روی ادامه مطلب کلیک کنید.
- عکس های منتشر نشده از علی اسفندیاری (نیما یوشیج) پدر شعر نو
- تصاویر قدیمی از مرقد امام علی ابن موسی الرضا (ع)
ادامه مطلب
ثريا اسفندياري دومين همسر محمدرضا پهلوي بود که نزديك به هفت سال در دربار ایران دوام آورد. او پس از فوزيه و پيش از فرح در ايران عنوان ملكه را به خود اختصاص داده بود.

ثريا ، محمدرضا پهلوی، اشرف و شمس پهلوي
پس از طلاق فوزيه ـ نخستين همسر محمدرضا پهلوي كه خواهر ملك فاروق پادشاه مصر بود ـ در مهر 1327، شاه ايران درصدد يافتن همسر تازهاي براي خود بود اما او از ميان دهها دختري كه برايش در نظر گرفته بودند، هيچ يك را نميپسنديد. تا اينكه حضور ثريا در اروپا و اوصافي كه از او بر ميشمردند، محمدرضا را بر آن داشت تا خواهرش شمس را براي ديدار ثريا به لندن بفرستد. شمس او را پسنديد و ترتيب ملاقات او با برادرش را در پاريس داد. محمدرضا نيز با ديدن ثريا، موافقت خود را براي ازدواج با او اعلام كرد. از آن پس موضوع ازدواج دوم محمدرضا، در ايران بر سر زبانها افتاد. ثريا به تهران آمد و در مجلسي خصوصي رسمآً از او خواستگاري شد.
برای مشاهده تصاویر بدیع و تازه انتشار یافته از ثریا اسفندیاری و مطالعه مقاله، ادامه مطلب را ببینید.
-
«آصفالدوله، حاكم تجددخواه قزوين» تازهترين نوشتهام در بارهي تاريخ معاصر قزوين را اينجا در ستون «پرسه» هفتهنامه تابان بخوانيد.
-
برای مطالعه متن سخنرانی مهندس میرحسین موسوی که به مناسبت 29بهمن،سيامين سالگرد اعلام موجوديت حزب جمهوري در همايش«شهيد بهشتي،تشکل و تحزب» ایراد شده است، اینجا را کلیک کنید.
-
بد نیست که بدانید؛ در ۲۹ بهمن سال ۱۲۹۹ قواي قزاق تحت فرماندهي رضاخان ميرپنج با حمايت انگليسيها و براي عملي ساختن نقشه آنان از قزوين به سمت تهران به راه افتادند. از سوي احمد شاه نيز هيأتي عازم كرج شد تا از ورود قزاقها به تهران جلوگيري كند.
ادامه مطلب
از جمله دغدغههاي رضاشاه در سالهاي پاياني حكومتش، گزينش همسر براي وليعهد ايران بود. او براي حل اين مشكل بسياري از افراد را مورد مطالعه قرار داد. ولي اصرار وي بر اينكه وصلت بايد با خانوادهاي پر جاه و جلال صورت پذيرد، دايره گزينش همسر را تنگ ساخته بود.
رضاشاه به ايرانالملوك دختر بزرگ احمد شاه نظر داشت ولي كينه وي از قاجار از يكسو و مصوبه قانون اساسي كه تصريح كرده بود وليعهد ايران نبايد زاده مادري از طايفه قاجار باشد، سبب انصراف او از فرزند احمد شاه شد.

فوزيه ، رضاشاه ، ملكه نازلي ( مادر فوزيه ) و محمدرضاپهلوي - فروردین ۱۳۱۸ / تهران
در اين ميان، احمد راد وزير مختار ايران در قاهره كه از معتمدين رضاشاه بود به وي پيشنهاد كرد با خاندان سلطنتي ملك فاروق در مصر وصلت نمايد. او گزارشي از خواهران ملك فاروق پادشاه مصر را به انضمام تصويري از فوزيه براي رضاشاه فرستاد كه مورد پسند وي واقع شد. وزير مختار ايران در قاهره با رايزنيهاي خود توانست نظر مساعد ملك فاروق را كسب كند و بدينترتيب زمينه وصلت را فراهم سازد.
ادامه مطلب

وينستون چرچيل نخستوزير انگليس، فرانكلين روزولت رييس جمهور آمريكاو ژوزف استالين رييس جمهور شوروي در تهران
روز ششم آذر ۱۳۲۲ و در بحبوحه جنگ دوم جهاني، تهران ميزبان رهبران سه كشور متفقين يعني فرانكلين روزولت رييس جمهور آمريكا، وينستون چرچيل نخستوزير انگليس و ژوزف استالين رييس جمهور شوروي بود. اين سه كشور در سالهاي جنگ دوم جهاني سه كنفرانس مهم در تهران، يالتا و پوتسدام تشكيل دادند و در آنها ضمن طرح نقشههاي جنگي و استراتژي نظامي خود درباره شرائط بينالمللي و اوضاع جهان بعد از پايان جنگ و همچنين تقسيم ممالك جهان به مناطق نفوذ، به توافقهايي رسيدند. قسمتي از اين توافقها و قول و قرارها پس از پايان جنگ جامه عمل پوشيد و برخي ديگر موجب بروز اختلاف و سؤتعبيرهائي شد كه اساس اختلافات سياسي طرفين و آغاز جنگ سرد و تقسيم جهان به دو بلوك شرق و غرب بود. كنفرانس تهران كه در چهارمين سال جنگ دوم جهاني تشكيل شد تمام وقت خود را صرف طرح نقشههاي جنگي و مراحل بعدي نبرد تا شكست كامل آلمان نمود و حل مسائل مربوط به بعد از حصول پيروزي را به كنفرانس ديگري موكول نمود.
ادامه مطلب

محمدعلي ميرزا به هنگام تبعيد در بندر اودسا (روسيه)
محمدعلي شاه كوتاهترين سلطنت را در بين شاهان قاجار داشت. سي ماه و اندي. فرداي مرگ پدر، در ۳۵ سالگی به سلطنت رسيد. در ابتدا داعيه مشروطه خواهي داشت ولي اندكي بعد مشروطه اي را كه پدر اعطا كرده بود انكار كرد. جنگ مشروطه و استبداد در گرفت و مجلس به توپ بسته شد. طومار مشروطه درهم پيچيد و استبداد را حاكم كرد. البته استبداد از نوع صغيرش. چون او ظرفيت استبداد كبير را نداشت. ديكتاتوري 13 ماهه!
با ورود مجاهدين و مشروطه خواهان به تهران، وي كه تاب و توان نداشت به سفارت روس پناه برد. رايزني مشروطه خواهان براي دور كردن وي از ايران ثمر داد و روسيه كه خود را بر طبق عهدنامه گلستان پشتيبان اعقاب عباس ميرزا مي دانست پذيرفت كه ميزبان محمدعلي ميرزاي مخلوع باشد.
براي مطالعه متن كامل اين نوشتار روي ادامه مطلب كليك كنيد.
ادامه مطلب
بسياري از رجال عصر قاجاريه خاطرات و يادداشتهايي از دوران زندگي خود، وضع جامعة ايران در آن دوره و اوضاع دربار باقي گذاردهاند. در ميان اين خاطرات و نوشتهها، يادداشتهاي ميرزا محمود خان احتشامالسلطنه از ويژگي خاصي برخوردار است. احتشامالسلطنه مدتي سركنسول ايران در عراق بود، از سال ۱۳۱۹ قمري تا ۱۳۲۳ وزيرمختار ايران در آلمان بود و از ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۶قمري رياست مجلس شوراي ملي را به عهده داشت. خاطرات وي از دوران سفيركبيري در آلمان جالب و نشاندهندة انحطاط دربار قاجاريه است. مهمترين بخش اين خاطرات، شرح دومين سفر مظفرالدين شاه به فرنگ است.
احتشامالسلطنه در بخشی از خاطرات خود مينويسد: «مسئله مهمتر اين بود كه اعليحضرت قَدَر قدرت از سرعت راهآهن تغيير حالت ميدادند و متوقع بودند راهآهن مثل كجاوههاي خودمان لنگان لنگان حركت كند. اين مطلب در دستورالعملها و مراسلات دولتي مكرر تأكيد شده بود كه بايستي قطار حامل اعليحضرت آهسته و به ميل و دلخواه ذات اقدس حركت كند!
نکات خواندنی خاطرات احتشامالسلطنه از این سفر را در «ادامه مطلب» بخوانید.
ادامه مطلب

در يکي از شبهاي سرد زمستان 1319ش در يکي از کوچههاي فرعي خيابان لُختي (سعدي امروز) تهران پيرمردي عصازنان راه خانهاش را در پيش ميگيرد، آن شب وي متفکرانه در حالي که از بيماري رنج ميبرد گامهايش را روي زمين ميکشيد. وي به قدري غرق در افکار خويش غوطهور است که حتي تل انبار و توده کاهگلي را که در وسط کوچه جمع شده نميبيند و پاهايش در آن فرو ميرود. در همان حال وي به علت پيري و ضعف سکته ميکند و کسي از عابرين هم متوجه حالش نميشود. در نيمههاي شب بستگانش از غيبت او نگران ميشوند و به هر کجا که مراجعه ميکنند و سراغ او را ميگيرند کمتر خبري از وي به دست ميآورند، تا اينکه برحسب تصادف گذار يکي از آشنايان به همان کوچه ميافتد و با کمي دقت متوجه جسمي بر روي کاهگل افتاده ميشود، آه از نهادش برميآيد او با فريادِ «عزيزالسلطان مرده» فوراً به سوي بازماندگانش ميشتابد.
اين روايت پايان زندگي غلامعليخان عزيزالسلطان، مردي بود كه روزگاري مقربترين فرد در نزد ناصرالدين شاه قاجار محسوب ميشد و شاه كه او را مليجك ثاني خود ميخواند، اخترالدوله دخترش را به او داد و غلامعلي پسر محمدخان شد داماد شاه!
برای مطالعه اين نوشتار و مشاهده آلبوم تصاوير عزيزالسلطان روي ادامه مطلب كليك كنيد.
ادامه مطلب
در تاريخ معاصر ايران به ويژه در ۶۰ سال اخير و از نهضت ملي شدن صنعت نفت به اين سو، چهرههاي بسياري در عرصه سياسي به ايفاي نقش پرداختهاند. اما، در ميان اين همه، بودهاند چهرههايي كه شخصيت آشكار و پنهان آنان همواره در هالهاي از ابهام قرار داشته است. مظفر بقايي كرماني سياستمداري كه ايفاگر نقشهاي متعددي در تاريخ سياسي ايران بوده است، يكي از برجستهترين اين چهرههاست. شخصيتي كه هنوز هم چهره واقعياش آشكار نگرديده و ماهيت او همچنان در پرده باقي مانده است.

مظفر بقايي و آيت الله كاشاني
تصميم دارم از اين پس، هرازگاهي به مرور پرونده سياسي چهرههايي بپردازم كه در برهههاي گوناگون تاريخ معاصر ايران به ايفاي نقشهاي متفاوت پرداختهاند. نقشهايي كه گاه از آنان چهرهاي ملي و آزاديخواه ميساخته و گاه اينان را عناصري وابسته به بيگانه و اجنبيپرست معرفي ميكرده است.
نخستين پرونده از اين مجموعه را به مظفر بقايي كرماني، رهبر حزب زحمتكشان ايران اختصاص دادهام. اميدوارم مورد توجه و دقتنظر دوستان و علاقهمندان به تاريخ سياسي معاصر ايران قرار گيرد.
ادامه مطلب
۱۴ مرداد سالروز صدور "فرمان مشروطيت" است. فرمانی كه ۷ ماه بعد از دستور "تاسيس عدالتخانه" صادر شد. تأسيس عدالتخانه يامجلس شورا و تدوين نظامنامه يا قانون اساسي و همچنين برقراري حكومت مشروطه از نتايج نهضت مشروطه هستند. بنابراين ريشهيابي هريك از آنها بدون بررسي نهضت مشروطه امكانپذير نيست.

مظفرالدين شاه هنگام افتتاح مجلس شوراي ملي
شكي نيست كه نارضايي عميق جامعه ايران در سالهاي حكومت قاجار، ريشه اصلي اعتراضات مردمي عليه دولت و زمينه ساز شكلگيري نهضت مشروطيت بود. به عبارت ديگر هرج و مرج و فساد در دستگاه اداري، تهي شدن خزانه مملكت بر اثر اسراف و ولخرجيهاي شاه و درباريان، قحطي فزاينده در تهران و شهرستانها، تسلط روزافزون بيگانگان بر كشور، افزايش بهاي ارزاق عمومي، وضع مالياتهاي كمرشكن وسنگين عليه مردم، ظلم و تعدي مأموران قاجاري نسبت به مردم، بي حرمتي به مراجع تقليد و زيرپا نهادن احكام اسلامي، بحران مالي و سقوط اقتصادي كشور و اعطاي امتيازات گوناگون به قدرتهاي استعماري، ريشه انقلاب مشروطيت بودند.
ادامه مطلب
هر چند حمله نيروهاي ضد مشروطه به ايران به فرماندهي محمدعلي شاه و کشته شدن ياران وي چندان نميتواند تراژيک باشد ولي درباره يک نفر اين امر استثنايي است؛ کشته شدن ارشدالدوله. علي خان ارشدالدوله (سردار ارشد) نوه فضعلي خان قره باغي – از سرداران بنام زمان فتحعلي شاه، محمد شاه و ناصرالدين شاه بود.

ارشدالدوله لحظاتي پيش از تيرباران در ورامين
مراحل رشد علي خان در دستگاه مليجک يا عزيزالسلطان شروع شد. مليجک زماني که عزيز کرده شاه بود، شاه برايش دسته موزيکي تشکيل داد که علي خان جزو آن دسته شيپور ميزد. بعدها که عزيزالسلطان رئيس گارد سلطنتي شد جزو آن دسته بود. پس از مدتي از مرگ ناصرالدين شاه انگار همه خوشيها از مليجک روي گردان شد. از جمله همسرش اخترالدوله دختر «شاه شهيد» از وي جدا شد و پس از مدتي با همين ارشدالدوله که نوکر خاندان اينان به حساب ميآمد ازدواج کرد. ازدواجي که باعث کدورت خاطر مليجک شد. علي خان فردي متهور و رشيد و خوش قيافه بود، بر عکس مليجک که واجد هيچ يک از اين صفات نبود.
ادامه مطلب
در سير بيدارى ملت ايران كه سرانجام به انقلاب مشروطه منتهی گرديد، بيشك ادبيات بويژه شعر يكى از ابزار رسيدن به اين مهم بود. اگر دفتر و ديوان هر يك از شاعران اين دوره را باز كنيد، نمونههاى بسيارى را مىتوانيد پيدا كنيد كه در آن از «ملت» و «آزادى» سخن گفته شده است.
ماشاالله آجودانى در كتاب «سنت يا تجدد» مىنويسد: «شعر مشروطه ستايش نامه بلندى است از «ملت» و «آزادى».» اما اينكه از نظر هر يك از اين شاعران، آزادى چه معنايى دارد و مفهوم ملت چيست واصلاً راه رسيدن به اين آزادى چگونه امكان پذير است، نشان از تفاوت بارزى در نظرها و ديدگاههاى آنها مىدهد. والا آن گاه كه سخن از آزادى و ملت است، همه آن را ستايش مى كنند.
در اين نوشتار كوشيدهام به طور مختصر شعرهايي از چند شاعر مشروطهخواه - كه در آنها ميتوان رنگ و بويى از خشونت را مشاهده كرد - در كنار هم بياورم تا شايد بخشى از فضاى فرهنگى غالب در آن روزگار مشخص گردد.
ادامه مطلب
قيام سي تير سال ۱۳۳۱ را ميتوان يكي از به ياد ماندنيترين رخدادهاي سياسي در تاريخ معاصر ايران برشمرد. رويدادي كه نتايج حاصل از آن گوياي پيروزي اراده مردم در مقابله با دربار و حاميان داخلي و خارجي آن بود. بيشك اين رخداد تنها نمونهاي است كه در آن شاه مجبور به تمكين از قانون اساسي گرديد و از اختياراتي كه برخلاف اصول مصرحه قانون اساسي در دست داشت، به دليل حضور مردم در صحنه و وحدت بين رهبران سياسي چشمپوشي كرد و در مقابل تصدي اداره وزارت جنگ از سوي دكتر محمد مصدق رويدادي استثنايي در دوران پهلوي به حساب ميآيد كه در هيچ برههاي از حاكميت پهلوي تكرار نشده است.

هر چند با قيام سي تير، يكپارچگي مردم و وحدت رهبران روحاني و سياسي نهضت ملي شدن نفت به نقطه اوج خود رسيد اما، اين وحدت و يكپارچگي ديري نپاييد و ايجاد شكاف بين رهبران نهضت و فرصتطلبي عناصري مشكوك كه به ياس و دلسردي در ميان مردم به عنوان عناصر كليدي بروز اين خيزش انجاميد زمينه رابراي تحقق كودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ فراهم آورد.
ادامه مطلب
در جستارهاي تاريخ معاصر قزوين، بويژه در عهد قاجاريه نامها و شخصيتهاي فراواني را ميتوان يافت كه درگذار زمان به عنوان حاكم قزوين منصوب شدهاند. اما در ميان اين همه، تكچهرههايي هستند كه در حافظهي تاريخ به هردليل نامي برجسته يافتهاند. بيشك آقا باقر اصفهاني ملقب به باقرخان سعدالسلطنه، يكي از اينان است.

باقرخان سرتيپ كه داييزاده علي اصغرخان امين السلطان بود، در اوايل سال 1296 ه. ق مسووليت ساختن جاده شوسه تهران به قزوين و تهران به قم را برعهده گرفت و در همين سالها، گرچه او مسووليت حكومتي مشخصي در قزوين نداشت اما به لحاظ نفوذ قابل توجه در دربار قاجاريه با انتصاب عباس ميرزا ملكآرا به عنوان حاكم قزوين، عملاً حاكم واقعي قزوين هم او بود. اين وضع تا سال 1305 ه.ق كه الله قلي ميرزا ايلخاني به حكمراني قزوين منصوب گرديد، ادامه يافت و هر روز بر نفوذ و موقعيت باقرخان افزوده شد.
ادامه مطلب

این سوال اساسی این روزها در محافل سیاسی و در نزد افکار عمومی مطرح است که آیا حمله آمریکا به ایران قریب الوقوع است؟ و اساساْ آمریکا در شرایطی هست که خود را در جنگ دیگری گرفتار کند؟ برای پاسخگویی به این سوال، لازم می دانم ابتدا اظهارات روز گذشته "توماس مک هنری" سرتیپ بازنشسته و معاون اسبق رییس ستاد نیروی هوایی آمریکا و رییس شورای کارشناساسی کمیته غیر دولتی سیاست ایران (Iran Policy Committee) را که در شبکه تلویزیونی "فاکس نیوز" ایراد کرده است با هم بخوانیم.
ادامه مطلب
۱- در سالگرد عمليات تروريستي ۱۱ سپتامبر كه به انهدام برج هاي دو قلو در آمريكا انجاميد، بار ديگر رسانه ملي كوشيد با نفي انجام اين عمليات تروريستي توسط القاعده، دستگاه هيات حاكمه آمريكا را طراح اين عمليات معرفي كند. در چند سال گذشته هميشه اين سوال در ذهن من باقي مانده كه چه اصراري است يك عمليات تروريستي كه القاعده به صورت رسمي انجام آن را بر عهده گرفته و مشخصات كامل نيروهاي القاعده كه در جريان اين عمليات حضور داشته اند بارها توسط رسانه هاي مختلف منعكس شده است، و اخيرا نيز مجدداً اسامه بن لادن با افتخار! انجام آن را بر عهده گرفت، متوجه خود آمريكا كنيم. واقعا هدف رسانه ملي از بازتاب تحليل هايي از اين دست چيست؟
ادامه مطلب
"شعر او يکی از سرچشمه های زلال شعر امروز است و تاثير آن بر نسل خودش و نسل بعدی مهم است. اخوان ميراث شعر و نظريه نيمايی را با هم تلفيق کرد و نمونه ای ايجاد کرد که بدون اينکه از سنت گسسته باشد، بدعتی بر جای گذاشت. اخوان مضامين خاص خودش را داشت، مضامينی در سوگ بر آنچه که در دلش وجود داشت - اين سوگ گاهی به ايران کهن بر می گشت و گاه به روزگاران گذشته خودش و اصولا سرشار از سوز و حسرت بود - اين مضامين شيوه خاص اخوان را پديد آورد، به همين دليل در او هم تاثيری از گذشته می توانيم ببينيم و هم تاثير او را در ديگران يعنی در نسل بعدی می توان مشاهده کرد."ادامه مطلب

